Boektitel als bevestigend thema in AI

Het thema van je waarderende interventie is als de titel van een boek

Het bevestigend thema: startpunt van appreciative inquiry-proces

Als teamtrainer ben ik vaak op zoek naar ‘het thema’ van de klant. Wat is het doel? Waar moet het over gaan? Je komt dan vaak uit op een probleem waar de klant last van heeft: we willen minder stress, korter vergaderen en geen ontevreden klanten. Het is echter lastig bouwen aan iets wat je juist weg wilt hebben. Daarom vind ik de methode van Appreciative Inquiry (AI) – waarderend onderzoeken – erg prettig om mee te werken. Door te werken vanuit wat al goed gaat en je te richten op waar je meer van wilt, bereik je als team vaak waardevolle ontwikkeling. Alleen blijft dan de vraag: aan welk thema wil je precies werken? Stel de volgende vraag eens aan een klant.

Stel je voor dat je een boekwinkel binnen stapt. Ze hebben boeken die gaan over allerlei vraagstukken. Jij bent op zoek naar een boek, maar weet nog niet precies welke… De titel van het boek moet aansluiten bij jouw wensen én het moet uitnodigen tot lezen. Denk je bij de titel ‘ja, dat wil ik lezen!’? Kies een positief geformuleerde titel, dat nodigt meer uit tot lezen. Ook goed om te onthouden: je hoeft het boek nog niet gelezen te hebben. Het hele AI-proces is als het lezen van dat boek: je ontdekt steeds meer over het thema. Welke titel heeft jouw boek? Met welk thema wil jij aan de slag?

De eerste stap van het AI-proces draait om het verkennen en bepalen van het bevestigend thema. Het bevestigend thema is datgene waar je meer van wilt, waar je meer over wilt weten en wat je wilt versterken. Ik merk in de praktijk echter dat teams hier moeite mee hebben. Het voelt alsof er in deze verkennende fase direct een actieplan moet zijn voor het probleem. Dat hoeft gelukkig niet: het hele AI-proces draait juist om het leren over het thema. Je verzamelt succesverhalen – wanneer is het thema al (een beetje) aanwezig? Vervolgens beeld je je samen met de hele groep in hoe het team functioneert als het thema altijd aanwezig is. Daarna bepaal je kleine acties die het thema al een beetje kunnen realiseren.

Deze metafoor van een zoektocht naar de juiste boektitel kun je voor allerlei vraagstukken gebruiken: coaching, teamtraining, of organisatievraagstukken. De kracht van AI en van deze metafoor is in mijn ervaring dat je op zoek gaat naar wat inspireert, naar wat energie geeft. Dat zit doorgaans in het positieve – wat wil je wél? Echte ervaring inspireert vaak ook meer dan een meer analytische, cijfermatige boektitel. Koop jij eerder ‘3,8% meer ontspanning’ of ‘vind ontspanning in je leven en werk’?

Wat is jouw inspirerende boektitel op dit moment? Waar wil jij meer van?

Positieve psychologie: een introductie

Je komt binnen op een verjaardagsfeestje. Direct stapt er iemand op je af wat er mis is. Je geeft aan dat je nog geen drinken hebt gehad. Je gesprekspartner vraagt je hoe dat komt — niemand bood het je aan. Hoe komt het dat niemand het je aan heeft geboden? Gebeurt dat vaker? Hoe was dat vroeger? En hoe voelt het om nog niets te drinken te hebben?

Natuurlijk is dit overdreven. Maar denk je eens in hoe gewoon het uitvragen van problemen is! In de zorg, het onderwijs, organisaties: maar al te vaak ligt de nadruk op wat er niet goed is. Dat kan heel nuttig zijn — een lekke band is niet goed en die moet je plakken. Maar zoals in het bovenstaande voorbeeld kan het de sfeer ook verpesten. Daarnaast: de analyse levert je nog geen drankje op. Positieve psychologie biedt hier een gebalanceerde tegenhanger door te vragen: wat wil je wél?

Balans in de psychologie

Psychologie is de wetenschap van mensen. Alleen en in groepen, gezond en ziek, gedachten en gedrag. Sinds de Tweede Wereldoorlog is de psychologie vooral gefocust op wat er mis kan zijn met de mens. Psychische stoornissen zijn samengevat in de DSM en organisatiepsychologen hebben analyses ontwikkeld van problemen. Positieve psychologie is “opgericht” om weer balans te brengen. Positieve psychologie richt zich — geen verrassing — op het positieve.

Wat maakt mensen gelukkig? Wanneer functioneren mensen optimaal? Hoe ontwikkelt iemand zijn talenten? Dat zijn vragen waar positieve psychologie zich mee bezig houdt.

Positieve psychologie is een paraplubegrip waar nieuwe theorieën en modellen uit zijn ontwikkeld. Veel bestaande praktijken die vanuit hetzelfde gedachtegoed werken zijn als het ware in de familie opgenomen. Deze verbinding heeft gezorgd voor een brede wetenschappelijke kennis, een levendige praktijk en nieuwe ontwikkelingen op allerlei gebieden.

Vooroordelen

Positieve psychologie wordt vaak verward met “positief denken”. Deze filosofische stroming stelt dat als je positief denkt, dat ook werkelijkheid wordt. Positieve psychologie is een wetenschap die onderzoekt wat een positief effect heeft. Daarbij is er gewoon erkenning voor de negatieve kant. De kennis uit de “gewone” psychologie wordt nog steeds toegepast.

Belangrijke onderwerpen

Twee onderwerpen die direct veel aandacht hebben gekregen zijn welbevinden en talent. Er zijn veel theorieën over geluk ontwikkeld, allerlei vragenlijsten én er is veel ontdekt over wat leidt tot geluk. Zo helpt het om geen geldzorgen te hebben, zijn sociale relaties erg belangrijk en maakt het je ook gelukkiger als je nieuwe dingen leert.

Onder leiding van Seligman en Peterson is ook een groot onderzoek naar positieve eigenschappen gestart. De 24 sterke kanten die werden gedestilleerd uit onderzoek en ervaring uit de hele wereld komen tot uiting in je gedrag, je gedachten en je blik op de wereld. De laatste jaren is er veel onderzoek naar hoe je deze sterke kanten kunt ontwikkelen en kunt inzetten om gelukkiger en effectiever te worden. Ook worden er allerlei werkvormen ontwikkeld om met sterke kanten aan de slag te gaan.

In therapie

In de klassieke gebieden van de psychologie is vernieuwing gebracht. Zo worden in de klinische sector therapievormen als oplossingsgerichte therapie, acceptance and commitment therapy en mindfulness toegepast. Deze therapieën hechten meer waarde aan het leren omgaan met lastige omstandigheden en het ontwikkelen van wat voor een cliënt van waarde is. Richt je energie op datgene wat voor jou van belang is. Wat je aandacht geeft groeit, daarom is het niet altijd goed om langdurig de aandacht te richten op allerlei symptomen.

In organisaties

Organisaties zien dat gelukkige medewerkers meerwaarde hebben in het bedrijfsresultaat en medewerkersgezondheid en –tevredenheid. Talent, veerkracht en bevlogenheid worden gestimuleerd. Ook organisatiebreed wordt positieve psychologie toegepast, bijvoorbeeld in de vorm van Appreciative Inquiry, een manier om organisaties te ontwikkelen.

Onderwijs

Op scholen wordt de focus gelegd op talenten en geluk. Geluk en veerkracht kan helpen bij het weerbaar maken van een kind tegen bijvoorbeeld pesten. Een groeimindset kan leerlingen helpen om leren leuk te vinden. Dat kan een oplossing zijn voor veelvoorkomende problemen als perfectionisme, faalangst en prestatiedruk.

Voor jezelf

Ik werk met positieve psychologie als trainer, coach, docent en therapeut. Daarnaast pas ik het ook toe in mijn eigen leven. Ik oefen met optimisme door stil te staan bij wat ik wél kan beïnvloeden bij moeilijke situaties. Ik ben tegelijkertijd vriendelijk en vergevend naar mezelf én zoek naar uitdagende ambities die me inspireren. Als ik weinig motivatie voel, dan onderzoek ik wat voor mij de zin en waarde is van het project, en ik deel het werk in behapbare stukken op. Omdat ik weet dat mijn geluk toeneemt van sociale contacten, muziek maken en bewegen organiseer ik dat voor mezelf. Als ik eens geen zin heb herinner ik mezelf er aan dat het me uiteindelijk altijd oppept om een rondje te rennen. En ik benader problemen vaak door mijn eigen talenten in te zetten, waardoor het minder als een onmogelijk obstakel voelt. Natuurlijk lukt dat niet altijd, maar de afgelopen jaren heb ik mezelf hierin merkbaar ontwikkeld. Ik geniet ook meer van wat ik wel heb, in plaats van me druk te maken over wat er eventueel ontbreekt.

Conclusie

Positieve psychologie is een blijvende ontwikkeling. De resultaten tot nu toe zijn erg waardevol gebleken in de praktijk en in onderzoek. Niet alleen wordt het welbevinden verhoogd, het blijkt regelmatig ook een effectieve manier om met problemen om te gaan. In de toekomst zullen we steeds meer integratie zien tussen de klassieke psychologie en nieuwe ideeën van de positieve psychologie. Een meer holistische kijk waarbij ingespeeld kan worden op specifieke wensen en behoeften van de doelgroep.

Meer weten over positieve psychologie? Lees meer of vind hier informatie over de Leergang Positieve Psychologie.

Deze blog verscheen eerder op LinkedIn.

Jouw eigen veerkrachtkookboek

Ken je mensen die bij tegenslag altijd bij de pakken neer gaan zitten? Soms zou je ze toe willen schreeuwen dat ze gewoon iets moeten doen. Vraag hulp! Kom van de bank af! Maak het uit! En daar wordt zelden naar geluisterd. Is dat raar? Natuurlijk niet! Hoe vaak volg jij iemands goed bedoelde advies in één keer op?

Op dezelfde manier wordt mij gevraagd hoe mensen veerkracht kunnen ontwikkelen. Ik ben toch psycholoog? En vervolgens kan ik allerlei goede adviezen geven: zorg voor je lichamelijke gezondheid, zoek mensen die je kunnen steunen, doe een meditatie om om te gaan met nare emoties. Alleen worden mijn adviezen niet per se opgevolgd… Dus draai ik het om. Als jij veerkrachtiger wilt worden, zal je aan de slag moeten met jouw veerkracht. Je kunt het ontwikkelen van je veerkracht vergelijken met een kookboek maken.

Als je één probleem hebt, kun je gewoon de oplossing zoeken – het recept om een band te plakken of een scheiding netjes af te handelen. Sommige recepten zijn makkelijk, anderen moeilijk. Maar in het leven kom je nog wel meer tegenslagen tegen. Dan is het goed om aan je eigen kookboek te werken.

Wat zijn jouw effectieve manieren om met tegenslagen, stress, uitdagingen om te gaan?

Je kunt je eigen recepten verzamelen. Zoek je eigen succesverhalen op. Kijk bij anderen af hoe zij met tegenslagen omgaan. Oefen met nieuwe manieren. Een aanzetje voor je eigen veerkrachtkookboek wil ik je graag mee geven. Misschien helpt het je om je eigen veerkracht te laten groeien! Je kunt het recept vaker invullen, met steeds andere inhoud. Er is niet één manier. Zo heb je zelf ook keus uit verschillende recepten.

Recept voor veerkracht

1. De signalen van tegenslag waar dit recept goed voor is, zijn …………………..

Tegenslag is onvermijdelijk maar ook heel persoonlijk en subjectief. Wat is voor jou een teken dat je iets lastig vindt? Denk aan emoties (verdriet, angst, woede), aan lichamelijke signalen (slaapgebrek, pijn in je rug of nek, steeds trek in chocola) of aan gedachtes (piekeren, jezelf veroordelen). Zie de signalen als nuttige alarmen: ze vertellen je dat je iets nodig hebt.

2. Wat ik dan nodig heb, is het volgende …………………..

Hoewel we soms vooral bedenken wat er ontbreekt of niet goed is, is het ook waardevol om na te denken over wat je op een moment van tegenslag nodig hebt. Heb je behoefte aan rust, duidelijkheid, steun, energie, vertrouwen, liefde, …? Probeer hierin wel realistisch te zijn: het probleem verdwijnt waarschijnlijk niet opeens, het gaat er om wat jouw helpt om je beter te voelen en er beter mee om te gaan.

3. Wat ik zelf kan doen om dat voor elkaar te krijgen, is …………………..

Als je zelf aan iets kunt doen om jouw behoeftes te (laten) vervullen, dan is het eenvoudiger om veerkrachtig te zijn. Misschien kun je jezelf vriendelijk toespreken, kun je om hulp vragen, kun je iets leuks doen om weer even te genieten, rust nemen, naar buiten gaan of iets heel anders. Het gaat er niet om of de tegenslag jouw schuld is of niet. Misschien heeft iets of iemand jou iets aangedaan waardoor je je nu rot voelt. Door te kijken naar wat jij zelf kunt doen, neem je zelf het stuur weer in handen om er het beste van te maken.

4. Wat mijn eerste stap is die ik dan zet, is …………………..

Het is vaak makkelijker om te bedenken wat je zou moeten doen, dan om ook te beginnen. Maak de eerste stap dan ook zo concreet mogelijk! Als je bij tegenslag vaker even een wandelingetje zou willen maken, kun je zeggen dat de eerste stap is om je schoenen aan te doen na het avondeten. Als je steun zou willen zoeken, is de eerste stap misschien een appje sturen aan je moeder of aan je beste vriend. Zorg dat je eerste stap zo simpel is, dat je die ook makkelijk kunt zetten als je je minder goed voelt.

Meer weten?

Wil je je eigen veerkracht verder ontwikkelen? Najaar 2017 verschijnt mijn boek “Jouw psychologisch kapitaal” bij uitgeverij Boom. Daarin ga jij aan de slag met veerkracht, hoop, optimisme en zelfvertrouwen. Op de hoogte blijven? Meld je aan voor de nieuwsbrief of hou de website in de gaten.