Positieve psychologie: een introductie

Je komt binnen op een verjaardagsfeestje. Direct stapt er iemand op je af wat er mis is. Je geeft aan dat je nog geen drinken hebt gehad. Je gesprekspartner vraagt je hoe dat komt — niemand bood het je aan. Hoe komt het dat niemand het je aan heeft geboden? Gebeurt dat vaker? Hoe was dat vroeger? En hoe voelt het om nog niets te drinken te hebben?

Natuurlijk is dit overdreven. Maar denk je eens in hoe gewoon het uitvragen van problemen is! In de zorg, het onderwijs, organisaties: maar al te vaak ligt de nadruk op wat er niet goed is. Dat kan heel nuttig zijn — een lekke band is niet goed en die moet je plakken. Maar zoals in het bovenstaande voorbeeld kan het de sfeer ook verpesten. Daarnaast: de analyse levert je nog geen drankje op. Positieve psychologie biedt hier een gebalanceerde tegenhanger door te vragen: wat wil je wél?

Balans in de psychologie

Psychologie is de wetenschap van mensen. Alleen en in groepen, gezond en ziek, gedachten en gedrag. Sinds de Tweede Wereldoorlog is de psychologie vooral gefocust op wat er mis kan zijn met de mens. Psychische stoornissen zijn samengevat in de DSM en organisatiepsychologen hebben analyses ontwikkeld van problemen. Positieve psychologie is “opgericht” om weer balans te brengen. Positieve psychologie richt zich — geen verrassing — op het positieve.

Wat maakt mensen gelukkig? Wanneer functioneren mensen optimaal? Hoe ontwikkelt iemand zijn talenten? Dat zijn vragen waar positieve psychologie zich mee bezig houdt.

Positieve psychologie is een paraplubegrip waar nieuwe theorieën en modellen uit zijn ontwikkeld. Veel bestaande praktijken die vanuit hetzelfde gedachtegoed werken zijn als het ware in de familie opgenomen. Deze verbinding heeft gezorgd voor een brede wetenschappelijke kennis, een levendige praktijk en nieuwe ontwikkelingen op allerlei gebieden.

Vooroordelen

Positieve psychologie wordt vaak verward met “positief denken”. Deze filosofische stroming stelt dat als je positief denkt, dat ook werkelijkheid wordt. Positieve psychologie is een wetenschap die onderzoekt wat een positief effect heeft. Daarbij is er gewoon erkenning voor de negatieve kant. De kennis uit de “gewone” psychologie wordt nog steeds toegepast.

Belangrijke onderwerpen

Twee onderwerpen die direct veel aandacht hebben gekregen zijn welbevinden en talent. Er zijn veel theorieën over geluk ontwikkeld, allerlei vragenlijsten én er is veel ontdekt over wat leidt tot geluk. Zo helpt het om geen geldzorgen te hebben, zijn sociale relaties erg belangrijk en maakt het je ook gelukkiger als je nieuwe dingen leert.

Onder leiding van Seligman en Peterson is ook een groot onderzoek naar positieve eigenschappen gestart. De 24 sterke kanten die werden gedestilleerd uit onderzoek en ervaring uit de hele wereld komen tot uiting in je gedrag, je gedachten en je blik op de wereld. De laatste jaren is er veel onderzoek naar hoe je deze sterke kanten kunt ontwikkelen en kunt inzetten om gelukkiger en effectiever te worden. Ook worden er allerlei werkvormen ontwikkeld om met sterke kanten aan de slag te gaan.

In therapie

In de klassieke gebieden van de psychologie is vernieuwing gebracht. Zo worden in de klinische sector therapievormen als oplossingsgerichte therapie, acceptance and commitment therapy en mindfulness toegepast. Deze therapieën hechten meer waarde aan het leren omgaan met lastige omstandigheden en het ontwikkelen van wat voor een cliënt van waarde is. Richt je energie op datgene wat voor jou van belang is. Wat je aandacht geeft groeit, daarom is het niet altijd goed om langdurig de aandacht te richten op allerlei symptomen.

In organisaties

Organisaties zien dat gelukkige medewerkers meerwaarde hebben in het bedrijfsresultaat en medewerkersgezondheid en –tevredenheid. Talent, veerkracht en bevlogenheid worden gestimuleerd. Ook organisatiebreed wordt positieve psychologie toegepast, bijvoorbeeld in de vorm van Appreciative Inquiry, een manier om organisaties te ontwikkelen.

Onderwijs

Op scholen wordt de focus gelegd op talenten en geluk. Geluk en veerkracht kan helpen bij het weerbaar maken van een kind tegen bijvoorbeeld pesten. Een groeimindset kan leerlingen helpen om leren leuk te vinden. Dat kan een oplossing zijn voor veelvoorkomende problemen als perfectionisme, faalangst en prestatiedruk.

Voor jezelf

Ik werk met positieve psychologie als trainer, coach, docent en therapeut. Daarnaast pas ik het ook toe in mijn eigen leven. Ik oefen met optimisme door stil te staan bij wat ik wél kan beïnvloeden bij moeilijke situaties. Ik ben tegelijkertijd vriendelijk en vergevend naar mezelf én zoek naar uitdagende ambities die me inspireren. Als ik weinig motivatie voel, dan onderzoek ik wat voor mij de zin en waarde is van het project, en ik deel het werk in behapbare stukken op. Omdat ik weet dat mijn geluk toeneemt van sociale contacten, muziek maken en bewegen organiseer ik dat voor mezelf. Als ik eens geen zin heb herinner ik mezelf er aan dat het me uiteindelijk altijd oppept om een rondje te rennen. En ik benader problemen vaak door mijn eigen talenten in te zetten, waardoor het minder als een onmogelijk obstakel voelt. Natuurlijk lukt dat niet altijd, maar de afgelopen jaren heb ik mezelf hierin merkbaar ontwikkeld. Ik geniet ook meer van wat ik wel heb, in plaats van me druk te maken over wat er eventueel ontbreekt.

Conclusie

Positieve psychologie is een blijvende ontwikkeling. De resultaten tot nu toe zijn erg waardevol gebleken in de praktijk en in onderzoek. Niet alleen wordt het welbevinden verhoogd, het blijkt regelmatig ook een effectieve manier om met problemen om te gaan. In de toekomst zullen we steeds meer integratie zien tussen de klassieke psychologie en nieuwe ideeën van de positieve psychologie. Een meer holistische kijk waarbij ingespeeld kan worden op specifieke wensen en behoeften van de doelgroep.

Meer weten over positieve psychologie? Lees meer of vind hier informatie over de Leergang Positieve Psychologie.

Deze blog verscheen eerder op LinkedIn.