Altijd stress. Tenzij je het niet hebt

Een nieuwe theorie over stress

We weten natuurlijk allemaal dat stress niet goed voor je is. We zitten in de burn-out epidemie, iedereen heeft het altijd druk en zelfs op de basisschool hebben kinderen al stress. Nou valt er wat aan te merken op dit stressverhaal. Het is vooral chronische stress die slecht voor je is. Korte momenten van stress zijn prima.

Wat geeft je stress?

Maar waar krijg je stress van? De wetenschap heeft allerlei oorzaken van stress onderzocht, zogenaamde stressoren. Ruzie, ontslag, scheiding, verkeersongelukken, lekke banden: allemaal gebeurtenissen die kunnen zorgen dat ons lichaam ‘aan’ gaat en wij stress ervaren. Daarnaast zijn wij mensen natuurlijk heel slim. Wij kunnen zelfs dingen die er niet zijn bedenken die stress geven. Piekeren is dan ook een belangrijke bron van stress.

Alleen… Al die stressoren verklaren nog niet goed waarom mensen zo vaak langdurigstress hebben. Of waarom mensen in bepaalde situaties waar helemaal geen stressor is, toch stress ervaren. Daarom komen drie wetenschappers, Brosschot, Verkuil en Thayer, met een nieuwe theorie over stress: Generalized Unsafety Theory of Stress ofwel GUTS.

Altijd ‘aan’

Kort gezegd draait GUTS de stress om. Ons lichaam staat altijd in de stress-stand, tenzij we veiligheid ervaren. Dat klinkt misschien gek, maar eigenlijk is het logisch. Als je op een nieuwe plek komt, kun je beter het zekere voor het onzekere nemen. Je weet nog niet of er roofdieren zijn, je weet niet of de mensen je mogen en je weet ook niet of je makkelijk weg kunt komen. Dus kun je maar beter in de startblokken staan om weg te rennen of te vechten. Als je altijd ontspannen bent totdat je gevaar ziet, ben je al gauw te laat. Dus kun je beter het zekere voor het onzekere nemen en een beetje op je hoede zijn. Erring on the side of caution, noemen de onderzoekers dat.

Het interessante is dat deze nieuwe theorie ook kan verklaren waarom mensen (en dieren) in bepaalde omstandigheden zoveel chronische stress ervaren. Eenzaamheid is een goed voorbeeld. Eenzame mensen ervaren vaak chronische stress, terwijl er geen acuut gevaar dreigt. Er is meestal geen directe stressor aanwezig. Maar mensen zijn sociale wezens en als we geen contact met anderen hebben, dan ervaren we dus geen veiligheid. En dus gaat de stress niet ‘uit’. Ook fysieke fitheid is zo’n situatie waarin veel stress wordt ervaren. Octopussen die een stukje van een tentakel missen reageren met meer stress op een onbekend voorwerp. Dat is verstandig, want die octopus kan minder goed vluchten. Dan kan hij maar beter extra op z’n hoede zijn. Mogelijk verklaart dit ook een deel van de stress van mensen die overgewicht hebben of fysiek niet fit zijn.

De theorie kan zelfs verklaren waarom stedelijke omgevingen zo stressvol kunnen zijn. Als we niet snappen of andere mensen te vertrouwen zijn, dan ervaren we nog geen veiligheid (en zijn dus op onze hoede). De onderzoekers“Importantly though, when an environment offers limited or absent communication with strangers, as is the case in many urban areas, this trust or safety cannot be fully established.”

Wat betekent dat?

Als deze stresstheorie klopt, dan kan dat gevolgen hebben voor hoe we met stress omgaan. Veel adviezen die we hebben om met stressfactoren om te gaan, blijven geldig. Na een burn-out is het nog steeds fijn als je niet direct te veel verantwoordelijkheden krijgt. Maar het is óók belangrijk om voldoende veiligheid te ervaren. Een rustige, groene plek met vriendelijke mensen lijkt ideaal. In hoeverre is dat mogelijk op jouw werkplek?

Mogelijk is het ‘ervaren van veiligheid’ ook iets dat je moet leren. Als je altijd hebt geleerd dat de wereld onvoorspelbaar is, dan ben je altijd op je hoede. En dus staat je stress-systeem chronisch aan (al is het maar een beetje). Zouden er technieken zijn die je kunnen leren om beter veiligheid op te merken? Dat zou kunnen helpen om je stress omlaag te brengen. Wellicht dat mindfulness, biofeedback, cognitieve gedragstherapie en andere methoden hierbij kunnen helpen. Ikzelf vermoed dat positieve psychologie hierbij kan helpen. Daarmee ontwikkel je onder andere een meer positieve kijk. Wat gaat er wel goed? Wat is al wel gelukt? Wie weet helpt dat om jezelf te trainen om meer veiligheid te ervaren. Misschien is het zelfs zo dat als jij je veerkracht ontwikkelt, je ook makkelijker veiligheid gaat ervaren.

De GUTS verklaart sommige aspecten van stress beter dan oude theorieën, maar geeft ook nieuwe vragen. Het biedt in ieder geval al interessante nieuwe gedachtes over hoe stress ontstaat en hoe je beter om kunt gaan met chronische stress.

Deze theorie is ontwikkeld door Brosschot, Thayer en Verkuil. In ditwetenschappelijke artikel lees je meer of bekijk de keynote van Jos Brosschot op het NIP-congres. De theorie wordt momenteel onderzocht, maar ziet er veelbelovend uit. Jos Brosschot heeft meegelezen en dit korte stuk goedgekeurd