Altijd stress. Tenzij je het niet hebt

Een nieuwe theorie over stress

We weten natuurlijk allemaal dat stress niet goed voor je is. We zitten in de burn-out epidemie, iedereen heeft het altijd druk en zelfs op de basisschool hebben kinderen al stress. Nou valt er wat aan te merken op dit stressverhaal. Het is vooral chronische stress die slecht voor je is. Korte momenten van stress zijn prima.

Wat geeft je stress?

Maar waar krijg je stress van? De wetenschap heeft allerlei oorzaken van stress onderzocht, zogenaamde stressoren. Ruzie, ontslag, scheiding, verkeersongelukken, lekke banden: allemaal gebeurtenissen die kunnen zorgen dat ons lichaam ‘aan’ gaat en wij stress ervaren. Daarnaast zijn wij mensen natuurlijk heel slim. Wij kunnen zelfs dingen die er niet zijn bedenken die stress geven. Piekeren is dan ook een belangrijke bron van stress.

Alleen… Al die stressoren verklaren nog niet goed waarom mensen zo vaak langdurigstress hebben. Of waarom mensen in bepaalde situaties waar helemaal geen stressor is, toch stress ervaren. Daarom komen drie wetenschappers, Brosschot, Verkuil en Thayer, met een nieuwe theorie over stress: Generalized Unsafety Theory of Stress ofwel GUTS.

Altijd ‘aan’

Kort gezegd draait GUTS de stress om. Ons lichaam staat altijd in de stress-stand, tenzij we veiligheid ervaren. Dat klinkt misschien gek, maar eigenlijk is het logisch. Als je op een nieuwe plek komt, kun je beter het zekere voor het onzekere nemen. Je weet nog niet of er roofdieren zijn, je weet niet of de mensen je mogen en je weet ook niet of je makkelijk weg kunt komen. Dus kun je maar beter in de startblokken staan om weg te rennen of te vechten. Als je altijd ontspannen bent totdat je gevaar ziet, ben je al gauw te laat. Dus kun je beter het zekere voor het onzekere nemen en een beetje op je hoede zijn. Erring on the side of caution, noemen de onderzoekers dat.

Het interessante is dat deze nieuwe theorie ook kan verklaren waarom mensen (en dieren) in bepaalde omstandigheden zoveel chronische stress ervaren. Eenzaamheid is een goed voorbeeld. Eenzame mensen ervaren vaak chronische stress, terwijl er geen acuut gevaar dreigt. Er is meestal geen directe stressor aanwezig. Maar mensen zijn sociale wezens en als we geen contact met anderen hebben, dan ervaren we dus geen veiligheid. En dus gaat de stress niet ‘uit’. Ook fysieke fitheid is zo’n situatie waarin veel stress wordt ervaren. Octopussen die een stukje van een tentakel missen reageren met meer stress op een onbekend voorwerp. Dat is verstandig, want die octopus kan minder goed vluchten. Dan kan hij maar beter extra op z’n hoede zijn. Mogelijk verklaart dit ook een deel van de stress van mensen die overgewicht hebben of fysiek niet fit zijn.

De theorie kan zelfs verklaren waarom stedelijke omgevingen zo stressvol kunnen zijn. Als we niet snappen of andere mensen te vertrouwen zijn, dan ervaren we nog geen veiligheid (en zijn dus op onze hoede). De onderzoekers“Importantly though, when an environment offers limited or absent communication with strangers, as is the case in many urban areas, this trust or safety cannot be fully established.”

Wat betekent dat?

Als deze stresstheorie klopt, dan kan dat gevolgen hebben voor hoe we met stress omgaan. Veel adviezen die we hebben om met stressfactoren om te gaan, blijven geldig. Na een burn-out is het nog steeds fijn als je niet direct te veel verantwoordelijkheden krijgt. Maar het is óók belangrijk om voldoende veiligheid te ervaren. Een rustige, groene plek met vriendelijke mensen lijkt ideaal. In hoeverre is dat mogelijk op jouw werkplek?

Mogelijk is het ‘ervaren van veiligheid’ ook iets dat je moet leren. Als je altijd hebt geleerd dat de wereld onvoorspelbaar is, dan ben je altijd op je hoede. En dus staat je stress-systeem chronisch aan (al is het maar een beetje). Zouden er technieken zijn die je kunnen leren om beter veiligheid op te merken? Dat zou kunnen helpen om je stress omlaag te brengen. Wellicht dat mindfulness, biofeedback, cognitieve gedragstherapie en andere methoden hierbij kunnen helpen. Ikzelf vermoed dat positieve psychologie hierbij kan helpen. Daarmee ontwikkel je onder andere een meer positieve kijk. Wat gaat er wel goed? Wat is al wel gelukt? Wie weet helpt dat om jezelf te trainen om meer veiligheid te ervaren. Misschien is het zelfs zo dat als jij je veerkracht ontwikkelt, je ook makkelijker veiligheid gaat ervaren.

De GUTS verklaart sommige aspecten van stress beter dan oude theorieën, maar geeft ook nieuwe vragen. Het biedt in ieder geval al interessante nieuwe gedachtes over hoe stress ontstaat en hoe je beter om kunt gaan met chronische stress.

Deze theorie is ontwikkeld door Brosschot, Thayer en Verkuil. In ditwetenschappelijke artikel lees je meer of bekijk de keynote van Jos Brosschot op het NIP-congres. De theorie wordt momenteel onderzocht, maar ziet er veelbelovend uit. Jos Brosschot heeft meegelezen en dit korte stuk goedgekeurd

Positief leiderschap is… aandacht schenken aan positieve emoties

Wil jij meer creativiteit, sociaal gedrag en leergierigheid in je team? Als jij attent reageert op positieve emoties van te collega’s, doe je al een flinke duit in het zakje. In dit blog lees je hoe je dat op een constructieve manier kunt doen. En hoe je daarmee in invloed hebt op het gedrag en de bevlogenheid van je collega’s.

Socialer, creatiever en ontvankelijker voor leren

Vier je successen! Dat is inmiddels een kantoorcliché. Maar zoals vaak het geval is met clichés…er zit een kern van waarheid in. De ‘broaden and build-theory’ van Barbara Frederickson laat zien hoe belangrijk het is om positieve emoties (zoals vreugde, dankbaarheid, tevredenheid, interesse, hoop, trots, vermaak en ontspanning, inspiratie, eerbied en liefde) te ervaren.

Zoals negatieve emoties (zoals angst of woede) ertoe leiden dat je waarneming en bewustzijn zich verengen zo zorgen positieve emoties ervoor dat je waarneming en bewustzijn zich verbreden. Dat geeft ruimte aan nieuwe waarnemingen, nieuwe gedachten, nieuwe activiteiten of het aangaan van nieuwe relaties. Met andere woorden: positieve emoties maken je socialer, creatiever en ontvankelijker voor het leren van nieuwe dingen.

Hulpbronnen en meer bevlogenheid

Hierdoor zal iemand die veel positieve emoties ervaart, gemakkelijker belangrijke hulpbronnen (zoals nieuwe vaardigheden, nieuwe kennis, veerkracht en goede relaties met andere mensen) opbouwen. Door die nieuwe hulpbronnen kan iemand beter omgaan met stressvolle gebeurtenissen. En is er een grote kans dat het gevoel van (werk)geluk toeneemt. Daardoor ervaart men nog meer positieve emoties en bouwt men nog meer hulpbronnen op. Zo ontstaat een positieve of opwaartse spiraal.

Opwaartse spiraal

Jij kunt als leidinggevende deze opwaartse spiraal ontketenen door positieve emoties op te merken en er vervolgens actief en constructief op te reageren (Bannink, 2016). Wat wordt daarmee bedoeld?

Stel je voor, je bent gisteren naar een fantastisch congres geweest. Je hebt nieuwe dingen gehoord, interessante mensen ontmoet en loopt over van inspiratie. Vandaag ben je weer op je werk en je verteld je collega over je nieuwe ideeen. Die reageert met:
a) Nou, mooi!
b) Ja, na zo’n dag heb je natuurlijk mooie ideeen. Helaas komt er in de praktijk vaak maar weinig van. Hoe borg je zoiets?
c) Ok. Hoe laat start onze meeting ook alweer?
d) Wow, jij klinkt enthousiast! Wat vond je het meest inspirerend gisteren?

Welke reactie voelt het best? Waarschijnlijk D, want die reactie maakt dat jij even kunt opgaan in je enthousiaste gevoel (constructief). Omdat je collega doorvraagt (actief), kan jij iets van je inspiratie overbrengen. Je deelt een mooi moment.

A is wel constructief, maar passief. Het gesprek en het goede gevoel worden met een vriendelijk woord afgekapt.

Afkappen gebeurt ook bij C (passief). Omdat je enthousiaste gevoel ook nog eens genegeerd wordt, word je wellicht wat onzeker over je eigen enthousiastme (destructief).

D probeert wel een gesprek op gang te brengen (actief), maar de manier waarop maakt dat je positieve gevoel snel vervliegt (destructief).

Bij de koffieautomaat

Als je van positieve emoties wilt profiteren op de manier zoals Frederickson beschrijft, is het belangrijk dat je zelf actief en constructief reageert. Zo’n gesprekje hoeft trouwens helemaal niet lang te duren. Een koffie-automaat-moment kan genoeg zijn! Zie je een glimp van positieve emotie bij een collega? Benoem wat je ziet en vraag door. Bijvoorbeeld: ‘Ik hoor dat je hier echt enthousiast over bent! Wat is het, dat je zo blij maakt?’

Daarnaast kun je een positieve manier van ‘bijpraten’ inbouwen in bestaande routines. Een dagstart, overdracht, bilateraal overleg, teamoverleg of vergadering zijn hiervoor geschikte momenten. Je kunt zo’n overleg starten met een vraag die appèl doet op positieve emoties. Na de eerste reactie(s), vraag je door naar de persoonlijke ervaring en/of bijdrage aan dat moment. Bijvoorbeeld:

Vertel eens over het leukste moment van deze dag. Wat gebeurde er? Wat was jouw bijdrage aan het ontstaan van dat moment?

Je hebt deze week vast iets gezien dat je interessant of inspirerend vond, vertel daar eens over? Wat maakt dat het jou boeit?

Als je terugkijkt op de afgelopen werkweek, waar ben je dankbaar voor? Waarom is dit belangrijk voor je?

Vertel eens over het moment waarop jij in dit project op je best was? Hoe kwam dat tot stand?

Langdurig effect

Het effect van zulk soort vragen wordt langdurig, als mensen weten dat ze bij het volgende overleg wéér zo’n vraag krijgen. Omdat ze tegen die tijd met een goed verhaal willen komen, zorgen ze als het ware dat ze iets positiefs meemaken en/of zich daar bewuster van zijn. Het is dus heel krachtig om zo’n moment van positief bijpraten af te sluiten met een aankondiging. Bijvoorbeeld:

Volgende week vraag ik weer naar de momenten waarop je dankbaar was. Ik ben benieuwd naar de verhalen die jullie dan vertellen!

Kort en krachtig

Jij kunt dagelijks bijdragen aan meer bevlogenheid in je team, als je de moeite neemt om positieve emoties op te merken en er vervolgens op te reageren. Een korte, maar aandachtige en actieve reactie is genoeg om het effect van positieve emoties te kapitaliseren. Dit heeft een positieve invloed op jouzelf en op de ander. Door het ervaren en delen van positieve emoties, worden mensen namelijk creatiever, socialer en ontvankelijker voor leren. Daardoor wordt het gemakkelijker belangrijke hulpbronnen zoals nieuwe kennis, nieuwe relaties en veerkracht op te bouwen. En dat zijn weer belangrijke voorspellers van intrinsieke motivatie en bevlogenheid.

Meer weten?

Ben jij trainer, coach, HR-professional of leidinggevende en wil jij ook meer oog krijgen voor de sterke kanten van mensen en organisaties? En op een wetenschappelijk gefundeerde manier werken aan meer vitaliteit, meer geluk en betere prestaties?

Dan is de Leergang Positieve Psychologie iets voor jou. Lees meer info op de site of neem contact op. Je bent van harte welkom!


Over Sabine Mur

Samen met Matthijs Steeneveld en Marjolijn Punt leidt Sabine Mur trainers, coaches HR-professionals en leidinggevenden op in werken met Positieve Psychologie.

Positief leiderschap is… sterke kanten zien – van jezelf en je team

Tips voor de praktijk

Door aandacht te hebben voor de sterke kanten van je team, stimuleer je naast prestaties ook veerkracht, zelfvertrouwen en werkgeluk. In dit blog krijg je concrete tips voor de praktijk.

Positief leidinggeven

Kim Cameron, die onderzoek doet naar en schijft over positief leiderschap, stelt dat positieve leiders sterke punten, capaciteiten en prestaties benadrukken in plaats van zwakke punten of tekortkomingen. En ze moedigen anderen aan om dat ook te doen. Dit geeft collega’s een enorme energieboost die kan leiden tot meer vitaliteit, meer bevlogenheid en betere prestaties.

Een mooie gedachte, maar lastig in de praktijk. Ons oog valt nou eenmaal sneller op tekortkomingen. En als iets goed gaat, vinden we dat al snel gewoon. Kennis van positieve psychologie kan leiders helpen om meer aandacht te voor wat goed gaat. Dat is belangrijk, want dat wat je aandacht geeft, groeit!

Meer werkgeluk en betere prestaties

Als je meer focus op sterke punten en prestaties wilt, is werken met de VIA Character Strengths classificatie (© Via Institute on Character) een inspirerende manier. Dat is een lijst van 24 positieve eigenschappen die in het Nederlands vaak sterke kanten worden genoemd. Sterke kanten zijn de goede eigenschappen die een persoon kenmerken. Iemand vindt het over het algemeen leuk om een sterke kant te gebruiken en is er ook goed in. De meest kenmerkende sterke kanten van een persoon worden Signature Strengts genoemd.

Die kenmerkende sterke kanten kun je zien als voorkeursroutes van het brein. Als je die route neemt, gaan dingen sneller, beter en ben je meer jezelf. Vergelijk het met het gebruiken van je voorkeurshand. Als je rechtshandig bent, kán je wel leren schrijven en tekenen met links, maar het gaat veel beter en sneller met rechts.

Hoewel alle 24 sterke kanten in ieder mens aanwezig zijn, zijn sommige sterke kanten meer ontwikkeld dan andere. Vooral de 5 tot 7 sterke kanten die ten voeten uit kenmerkend voor iemand zijn, zijn belangrijk voor het ontwikkelen van meer veerkracht, meer zelfvertrouwen, authenticiteit en meer bevlogenheid op het werk. Dat werkt ongeveer zo: als mensen op het werk hun kenmerkende sterke kanten, ofwel hun voorkeursroutes gebruiken, leren ze sneller, ervaren ze meer werkplezier en meer vitaliteit. Het inzetten van kenmerkende sterke kanten voelt vaak zo goed, dat mensen ernaar verlangen om daar meer van te doen. Daardoor nemen ze ook sneller initiatief als ze het werk kunnen doen op een manier die bij hun kenmerkende sterke kanten past. Dat zorgt voor betere prestaties en meer werkgeluk.

Sterke kanten in jouw team

Wanneer je als leidinggevende meer zicht wilt krijgen op de sterke kanten in jouw team, kun je dit bijvoorbeeld ontdekken door met elkaar de gratis scan van het Via-Institute in te vullen. Vervolgens kan je de uitkomst bespreken. Ook is sinds kort het Nederlandse Sterke Kantenkaartspel op de markt (Steeneveld en Van den Berg, 2018). Door de scan en het spelen van het spel, krijgen jij en je collega’s meer zicht op de sterke kanten van jezelf en elkaar.

Om te zorgen dat inzicht ook leidt tot meer bevlogenheid en meer prestaties, kan je samen bedenken hoe iemand de sterke kanten meer kan inzetten bij het dagelijks werk.

Bijvoorbeeld:

  • Iemand die sterke kant ‘creativiteit’ vaker in wil zetten, gaat vanuit dat perspectief kijken naar vaste gewoonten op de werkvloer. Hoe kunnen die anders, beter, leuker?
  • Iemand die sterke kant ‘leergierig’ meer wil gebruiken, neemt tijd om iets nieuws dat relevant is voor het team helemaal uit te pluizen.
  • Iemand die meer rendement uit sterke kant ‘hoopvol’ wil halen, gaat explicieter doelen stellen voor het komende jaar en plannen maken hoe ze te realiseren.

Positieve feedback

Hoe meer je als leidinggevende met sterke kanten bezig bent, hoe sneller je ze opmerkt. Daardoor geef je veel gemakkelijker positieve feedback. Dat is belangrijk omdat dit positieve emoties oproept en gewenst gedrag versterkt.
Doordat je een gemeenschappelijke taal voor sterke kanten ontwikkelt, kunnen jullie in allerlei situaties gespreken voeren over hoe iemand effectiever gebruik kan maken van zijn/haar sterke kanten. Op die manier stimuleer jij naast prestaties ook veerkracht, zelfvertrouwen en (werk)geluk.

Meer weten?

Ben jij trainer, coach, HR-professional of leidinggevende en wil jij ook meer oog krijgen voor de sterke kanten van mensen en organisaties? En op een wetenschappelijk gefundeerde manier werken aan meer vitaliteit, meer geluk en betere prestaties?

Dan is de Leergang Positieve Psychologie iets voor jou. Lees meer info op de site of neem contact op. Je bent van harte welkom!


Door Sabine Mur

Lentekriebels

Wat zijn dat eigenlijk lentekriebels? Voor mij is het een onbestemd geluksgevoel als ik ’s ochtends vroeg de eerste merel hoor of krokussen zie bloeien. Optimisme en zin om nieuwe dingen te ondernemen. Verlangen naar zon, terrasjes en vrolijke mensen. Als ik aan de lente denk dan komen er allerlei positieve gevoelens bij mij op. Ik krijg er nieuwe energie van en het maakt mij blij.

De laatste jaren is er binnen de positieve psychologie veel onderzoek gedaan naar het nut van prettige of positieve gevoelens zoals plezier, interesse en dankbaarheid. Barbara Frederickson – een van de voortrekkers van de positieve psychologie- ontwikkelde het broaden and build model. Volgens dit model leiden positieve emoties tot een verbreding van onze aandacht, gedachten en handelingen. Als je ergens geïnteresseerd in raakt wil je dat onderzoeken, waardoor je nieuwe informatie krijgt, ervaringen opdoet en leert. Dankbaarheid helpt je om het positieve te zien en te waarderen. Plezier nodigt uit tot spelen, oefenen en gebruiken van je creativiteit. Hierdoor bouw je persoonlijke hulpbronnen op die lange tijd blijven bestaan en die je in de toekomst kunt gebruiken om met lastige situaties om te gaan. Daarbij hebben positieve gevoelens onderling een versterkend effect op elkaar en je kunt er elkaar mee ‘aansteken’. Lentekriebels zijn besmettelijk.

De lente is voor mij het seizoen van nieuwe plannen maken en bedenken wat ik wil gaan ondernemen in mijn werk. Uit onderzoek binnen de positieve psychologie blijkt dat er veel positieve effecten zijn als je doelen hebt die als vanzelf lijken op te borrelen. Die te maken hebben met wat jij echt belangrijk vind. Dat heeft een positief effect op hoe hard je er je best voor wil gaan doen en hoelang je er moeite voor wil blijven doen. Je doet voor dit soort doelen die ‘van binnen uit’ komen harder je best. De kans dat je deze doelen bereikt wordt daardoor groter en omdat je het zo graag wil ben je extra blij als je jouw doelen gehaald hebt. Lentekriebels kunnen de kans dat je succesvol bent vergroten.

En zo’n nieuw en fris seizoen nodigt mij ook uit om allerlei dingen in mijn privéleven te gaan veranderen. Ik krijg zin om de zolder op te ruimen of om mijn huis anders in te richten. Ik ga helemaal op in wat ik doe, ben fluitend aan de slag en vergeet de tijd en de omgeving om mij heen terwijl ik bezig ben. Opeens lijkt alles moeiteloos te gaan. Dit noemen we ook wel Flow. Een flow ervaring ontstaat door heldere doelen te hebben die uitdagend zijn, waar je de vaardigheden voor hebt en door je erop te concentreren. Van de lente raak ik gemakkelijk in Flow. En Flow maakt gelukkig.

Als je door jouw lentekriebels enthousiast en blij bent en je deelt dat met anderen blijkt dat jouw manier van reageren het besmettelijke effect van lentekriebels nog extra versterkt. Martin Seligman – een andere belangrijke naam in de positieve psychologie – beschrijft in zijn boek ‘Flourish’ vier manieren waarop je op een gebeurtenis kunt reageren. Passief en destructief, actief en destructief, passief en constructief en actief en constructief. Als iemand anders jou iets vertelt waar hij of zij blij mee is, kun je passief en destructief reageren; je geeft er geen aandacht aan en gaat door over iets wat jij belangrijk vindt. Of je reageert actief en destructief. Je zegt iets als; fijn voor je, vooral omdat het meestal mis gaat bij jou. Een passief en constructieve reactie is; mooi zeg, gefeliciteerd! De meest positieve reactie actief en constructief is; super zeg! Wil je mij er meer over vertellen? Wat gebeurde er precies? Bij deze laatste manier van reageren beleef je samen de gebeurtenis nog een keer en voelt de verteller zich ‘gezien’ en begrepen. Lentekriebels; door ze te delen versterk je het positieve gevoel en de onderlinge relatie.

Lentekriebels: had ik er maar het hele jaar last van!